Tỉnh Tây Ninh có tiềm năng du lịch với núi Bà Đen mỗi năm thu hút hơn 2 triệu khách và các địa danh nổi tiếng như Ma Thiên Lãnh, Tòa thánh Cao Đài Tây Ninh, hồ Dầu Tiếng, hệ thống các khu di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát…, những làng nghề truyền thống bánh tráng phơi sương Trảng Bàng, muối ớt, nghề mộc, chằm nón lá, se nhang, hàng thủ công mỹ nghệ mây, tre… Tuy nhiên, du lịch Tây Ninh chỉ mới bắt đầu khai phá trong thời gian qua..!

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm Khu di tích Trung ương Cục

Nhìn từ Ma Thiên Lãnh

Giữa tháng 10/2015, chỉ vài ngày trước khi bộ phim “Con ma nhà họ Vương” của đạo diễn Vũ Ngọc Đãng được khởi chiếu ở các rạp trên toàn quốc (22/10), giới trẻ Tây Ninh “sốt” hẳn lên khi MV “Có thật không tôi” – ca khúc chính của bộ phim do Trung Quân Idol thể hiện được nhà sản xuất bộ phim tung lên trang web chia sẻ video YouTube. Hầu như tất cả đều trầm trồ trước những khung cảnh đầy lãng mạn với núi non, hồ nước, rừng chuối, đàn dê… được quay tại Ma Thiên Lãnh (xã Thạnh Tân, thành phố Tây Ninh), dù nơi đây không quá xa lạ với những người mê “phượt”, mê khám phá.

Cho đến bây giờ, vẫn chưa ai biết đích xác vì sao thung lũng nằm giữa 3 ngọn núi Bà Đen, núi Heo và núi Phụng lại được gọi tên là Ma Thiên Lãnh. Không ít người ví nơi đây là “Đà Lạt của miền Đông Nam bộ”, tuy có hơi quá một chút nhưng với con đường đèo dốc uốn lượn, sườn núi phủ đầy hơi sương huyền hoặc, suối chảy quanh năm, những hồ nước trong xanh, sâu hút do khai thác đá mà thành, chiều chiều nghe tiếng chim kêu dội vào sườn núi vọng ra… chừng ấy đủ làm mê mẩn những người thích bầu không khí trong lành, thiên nhiên hoang dã.

Dù khá nổi tiếng, được nhiều tờ báo giới thiệu, nhưng nếu không có người chỉ đường (hoặc dẫn đường), khó lòng mà đến được Ma Thiên Lãnh. Hiện nay, dường như chỉ có duy nhất hai biển chỉ đường vào thung lũng này: một nằm ở ngã tư giao lộ giữa đường Bời Lời (đường đi Khu du lịch núi Bà Đen) và tỉnh lộ 784 và một nằm ở đoạn rẽ vào Trường Quân sự của Bộ CHQS tỉnh.

Ở hai con đường khác là đường vòng từ Khu du lịch núi Bà Đen sang và đường rẽ ở tỉnh lộ 785 (đường số 12). Năm 2014, đường số 12 được nâng cấp, trải nhựa, tạo điều kiện thuận lợi cho khách du lịch đến Ma Thiên Lãnh. Tuy nhiên, đường vòng từ núi Bà Đen, dù đã từng được trải nhựa phẳng phiu, nhưng không rõ vì nguyên nhân gì lại sớm xuống cấp. Trên đoạn đường đèo lên khu vực núi, có chỗ bị mưa làm sạt lở đến nay vẫn chưa được sửa chữa. Những người dân sống trong khu vực Ma Thiên Lãnh, hầu hết đều là dân làm rẫy, trồng chuối, xoài hoặc mãng cầu. Những năm trước, ở đây chỉ có duy nhất một quán nước kiêm chỗ giữ xe cho du khách tại đoạn chân núi, gần gốc cây bồ đề cổ thụ. Gần đây, nhất là sau khi Ma Thiên Lãnh trở thành một trong những nơi chụp ảnh cưới và dã ngoại nổi tiếng, đã xuất hiện thêm một vài quán nước giải khát để phục vụ cho khách du lịch. Điều đáng lo ngại là, do không ai quản lý, nên rác bắt đầu tràn ngập ở những địa điểm du khách thường lui tới như suối, hồ đá xanh, hồ ba bể… Chai nhựa, hộp cơm, lon bia, bọc ni-lông… vương vãi trên mặt hồ lẫn những con đường mòn nhỏ. Ở khu vực các quán nước, dù chủ quán khá ý thức trong việc gom rác thải để đốt nhưng vẫn không xuể. Đó là chưa kể những chai thuốc trừ sâu của những người làm rẫy quăng khắp nơi. Rõ ràng, nếu không giữ gìn, Ma Thiên Lãnh vốn hoang sơ càng trở nên hoang vắng, vì không ai dám đến nữa.

Từ nhiều năm nay, Ma Thiên Lãnh đã được quy hoạch thành khu du lịch sinh thái, nhưng có lẽ vì địa hình khá rộng lại hiểm trở nên đến nay vẫn chưa thu hút được các nhà đầu tư. Vấn đề là ở chỗ, các cơ quan chức năng vẫn chưa đặt nặng việc quảng bá Ma Thiên Lãnh, những hình ảnh hay video clip thực hiện ở nơi đây được đăng tải trên mạng xã hội hay trang video trực tuyến YouTube chủ yếu một sự tự phát mang tính cá nhân, bắt nguồn từ trái tim của những người yêu quê hương Tây Ninh. Do đó không tránh khỏi tình trạng manh mún, không tập trung.

Lòng hồ Dầu Tiếng

Nàng công chúa ngủ trong rừng

Có thể ví von như vậy khi nói về Du lịch Tây Ninh. Tại Hội thảo quốc tế về du lịch được tổ chức hồi cuối tháng 7/2017, nhiều chuyên gia, nhà quản lý có uy tín trong lĩnh vực du lịch và đầu tư về du lịch thống nhất rằng, Tây Ninh có tiềm năng để trở thành một điểm đến về du lịch. Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận, ngành Du lịch Tây Ninh cho đến nay vẫn còn ở mức sơ khai. Nếu lấy dân số của tỉnh ra để so sánh thì có thể thấy, số lượt du khách đến Tây Ninh trong năm 2016 cao gần gấp hai lần rưỡi so với dân số của cả tỉnh. Tuy nhiên, doanh thu từ du lịch trong năm 2016 chỉ dừng lại ở mức hơn 700 tỷ đồng. Đã có người tính toán, mỗi du khách đến núi Bà Đen chỉ tiêu hết 137.000 đồng. Từng có vị doanh nhân là chủ tịch một tập đoàn lớn trên cả nước đã phải thốt lên rằng: “Tôi ngạc nhiên vì một nơi như núi Bà Đen mà cho đến nay chưa có một dự án đầu tư lớn nào!”.

Không chỉ là một trong những công trình thủy lợi lớn nhất Việt Nam, đối với dân chơi ảnh nghệ thuật, hồ Dầu Tiếng chưa bao giờ hết cảnh và cũng chưa bao giờ hết đẹp, đứng ở bất cứ đâu, từ bờ hồ cho đến đập phụ hay đập chính… cũng đều có những góc máy “phiêu”. Buổi sáng, nhìn từ bờ hồ, bình minh lên ở hướng đảo Nhím. Buổi chiều, đứng ở đập chính, hoàng hôn xuống dần, hơi chếch góc với bóng núi Bà Đen ở xa xa. Trong thập niên 80 của thế kỷ trước, nơi đây từng là một trong những địa điểm du lịch thu hút rất đông du khách. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khách quan, mặt khác hạ tầng giao thông không được đầu tư đồng bộ, thông suốt nên dần dà, cũng không còn mấy người đến đây. Một địa điểm khác rất có tiềm năng về du lịch sinh thái, nhưng do thiếu quảng bá, nên ít được nhiều người biết đến, đó là Vườn quốc gia Lò Gò Xa Mát. Cách thành phố Tây Ninh khoảng 30km về phía Tây Bắc. Hệ thực vật của VQG rất đa dạng và phong phú với 696 loài thuộc về 5 ngành thực vật, 60 bộ, 115 họ và 395 chi. Có 158 loài cây có khả năng làm thuốc hoặc đã được sử dụng làm thuốc Nam truyền thống địa phương; 58 loài cây cho gỗ; 21 loài cây làm cảnh; 10 loài cây thực phẩm; 7 loài cây dùng làm rau xanh. Hệ động vật có 415 loài trong đó có một số loài thú tiêu biểu như voọc chà vá chân đen (Pygathrix nigripes), voọc bạc Đông Dương ( Trachypithecus villosus), khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides), gấu ngựa (Ursus thibetanus), sói đỏ (Cuon alpinus) và sói vàng (Canis aureus), cu li nhỏ (Nycticebus pygmaeus), khỉ đuôi lợn (Macaca leonina), khỉ đuôi dài (M. fascicularis)...

Khu hệ chim tại vườn quốc gia này rất đặc trưng với 203 loài thuộc 15 bộ và 40 họ. Tại các sinh cảnh đất ngập nước có rừng đã ghi nhận nhiều loài chim nước quý hiếm như giang sen (Ciconia episcopus), già đẫy Java (Leptoptilos javanicus) và cò nhạn (Anastomus oscitans), le khoang cổ... Nơi đây còn là nơi dừng chân của loài sếu đầu đỏ (Grus antigone) trên tuyến di cư giữa đồng bằng sông Cửu Long về nơi sinh sản tại Campuchia.

Hiện tại, VQG có 4 loài quý hiếm được ghi nhận trong sách đỏ Việt Nam và thế giới cần quan tâm bảo tồn là: Gà lôi hông tía (Lophura diard), già đẫy Java (Leptoptilos javanicus), hạc cổ trắng (Ciconia episcopus), gà tiền mặt đỏ (Polyplectron germaini).

Tại đây, du khách có thể đi thuyền ngược lên thượng nguồn sông Vàm Cỏ Đông. Điểm đặc biệt là con sông này có một đoạn là ranh giới giữa hai quốc gia, một nửa thuộc về Việt Nam, nửa còn lại thuộc Campuchia. Sông Vàm Cỏ Đông ở Lò Gò chỉ rộng chừng 10m, uốn lượn giữa rừng già. Cảm giác được thả hồn theo chiếc thuyền, xuôi giữa rừng thật thơ mộng.

Còn rất nhiều địa danh khác, mỗi nơi đều có những điểm đặc biệt riêng, ví như chuyện Tòa thánh Cao Đài Tây Ninh được xây dựng bằng bê tông cốt… tre vẫn tồn tại vững chãi hơn 80 năm qua; hay hệ thống các căn cứ trong Khu di tích Trung ương Cục miền Nam… Có thể thấy, tiềm năng du lịch ở Tây Ninh là có thật, vấn đề là ở chỗ, cần có tầm nhìn chiến lược để triệt để khai thác những gì mà đất và người Tây Ninh hiện có.

Ngày 24/8/2015, khi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Tây Ninh tại trụ sở Trung ương Đảng trước thềm Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ X, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Lê Hồng Anh cho rằng, Tây Ninh rất có tiềm năng trong việc phát triển các loại hình du lịch, có điều kiện kết nối với các tỉnh Đông Nam bộ, nước bạn Campuchia và các nước trong khu vực ASEAN... do đó cần quy hoạch và đầu tư thỏa đáng, bằng các biện pháp thu hút đầu tư vào các lĩnh vực du lịch có lợi thế, đưa du lịch thật sự trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh.

Nghị quyết Đại hội X Đảng bộ tỉnh Tây Ninh nhiệm kỳ 2015 – 2020 cũng nhấn mạnh: “… Phát triển thương mại – dịch vụ và du lịch tương xứng với tiềm năng, lợi thế, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh”. Để thực hiện được mục tiêu đó, không những cần tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực hay tăng cường, mở rộng các loại hình dịch vụ du lịch, xây dựng thương hiệu... mà còn phải có một chiến lược quảng bá dài hơi, ít nhất là về mặt truyền thông – điều mà nhiều tỉnh, thành trên cả nước đã làm và thành công.